O muzeum
Jak to się wszystko zaczeło...
Zdjęcie ekspozycji Muzeum Wołyńskiego w Łucku w okresie międzywojennym (źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe).
Od czego zaczyna się muzeum? Przede wszystkim zaczyna się od pomysłu, marzenia i ciężkiej pracy ludzi. Ludzi, którzy studiowali historię, z szacunkiem gromadzili artefakty i starali się przekazać potomnym każdy fragment swojej pracy. Z czasem ich osiągnięcia stały się skarbem narodowym. Każda kolekcja i zbiór muzealny to karta historii zapisana i pieczołowicie tworzona przez ludzi z pasją dla przyszłych pokoleń. Dziś, dzięki założycielom muzeów, mamy możliwość poznania naszej historii, zobaczenia jej i dotknięcia. To dzięki tym ludziom rozumiemy, że mamy z czego być dumni. Przede wszystkim muzeum to ludzie zaangażowani w ochronę i promocję dziedzictwa kulturowego, pasjonaci, którzy nie tylko badają i zachowują, ale także wzbogacają dziedzictwo historyczne.
Ałeksandr Prusewycz
Ałeksandr Prusewycz (1878-1944) był historykiem, etnografem i muzealnikiem, badaczem przyrody i historii Podola i Wołynia.
W latach 1900-1905 studiował na Wydziale Geologicznym Uniwersytetu Moskiewskiego. Pod wpływem Wasyla Kluczewskiego zainteresował się historią. W latach 1907-1915 był głównym kustoszem depozytu starożytności w Kamieńcu Podolskim.
W 1919 r. Prusewicz przeniósł się do Łucka, gdzie od 1921 r. był inspektorem rzemiosła w obwodzie wołyńskim. Decyzją Towarzystwa Historii Lokalnej i Ochrony Zabytków Przeszłości Ołeksandr Prusewycz został mianowany dyrektorem Muzeum Wołyńskiego, które zostało założone w Łucku 16 czerwca 1929 roku. Badacz pełnił tę funkcję do 1932 r. i zrobił wiele dla rozwoju muzeum.
Dzięki jego osobistym kontaktom osoby prywatne przekazały muzeum próbki haftów, przedmioty tkane z naturalnych materiałów, wyroby tkackie i inne skarby kultury. A. Prusewycz osobiście przekazał materiały drukowane na temat historii Wołynia, hafty, rysunki ceramiki wołyńskiej, a także ponad 300 zabytków archeologicznych, 20 sztuk zastawy stołowej z Baraniwki i Horodniczy, monety, kafle, sprzęt wojskowy i dwa fragmenty dekoracje z pochówku Adama Kysila z Nizkinicz.
Ałeksandr Prusewicz był pierwszym dyrektorem muzeum.
Podczas swojego pobytu na Wołyniu Prusewicz wniósł znaczący wkład w rozwój muzealnictwa, aktywnie badając przyrodę, historię i etnografię regionu wołyńskiego.
Jedna z pierwszych siedzib muzeum.
Pierwsza pieczęć muzeum.
Zdjęcie wystawy etnograficznej Muzeum Wołyńskiego w Łucku z okresu międzywojennego (źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe).
Zygmunt Leski
.png)
Rodzina Leskich (Zygmunt Leski, pierwszy od lewej).
Zygmunt Leski był pierwszym kierownikiem działu archeologii Muzeum Wołyńskiego. Urodził się w Warszawie w 1896 r., później osiadł we wsi Korszów na Wołyniu. Leski był znanym kolekcjonerem zabytków archeologicznych, pisanek wołyńskich, interesował się etnografią.
Uczony przeprowadził szereg badań archeologicznych, w tym wykopaliska średniowiecznej osady w Korszowie wraz z A. Karpińską, znaną polską badaczką, oraz wykopaliska cmentarzyska z okresu rzymskiego we wsi Derevjane.
Leskiego można uznać za "ojca" archeologii miejskiej Łucka. W latach 1936-1939 pod jego kierownictwem prowadzono badania na ulicach Jagiellońskiej, Królowej Jadwigi i Senkiewicza, a także na terenie cegielni Glicklicha na Hnidawie. W wyniku tych prac muzeum pozyskało znaczące zbiory ceramiki średniowiecznej.
Zygmunt Leski na wykopaliskach.
Jednym z najbardziej owocnych badań archeologa były wykopaliska na rzymskim cmentarzysku we wsi Derevjane. Podczas badań Leski odkrył 2 pochówki kultury welbarskiej i dwa pochówki kultury pchevoriańskiej, których nosicielami były germańskie plemiona barbarzyńskie.
Podkowy z XVI-XVII w. Półtoraręczny miecz z XIV-XV w. został odkryty w 1934 r. w korycie rzeki Hlushetz podczas prac rekultywacyjnych i przeniesiony do muzeum. Do dziś miecz jest centralnym elementem ekspozycji muzeum, a różni badacze łączą go z Europejskim Kongresem Monarchów w 1429 roku.
Waza kultury czerniachowskiej, II-V w. Pochodzi z wykopalisk Z. Leskiego we wsi Kulchyn w latach trzydziestych XX wieku.
Ałeksandr Jaworczak
W latach 1935-1939 działem etnograficznym Muzeum Wołyńskiego kierował dr Ałeksandr Jaworczak. Jednocześnie był profesorem Państwowego Gimnazjum Polskiego im. Tadeusza Kościuszki w Łucku (uczył języka polskiego) i kierował badaniami etnograficznymi Komisji Humanistycznej Wołyńskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W 1933 r. uzyskał doktorat z etnografii i etnologii na Uniwersytecie Lwowskim.
Jako kierownik działu etnograficznego Muzeum Wołyńskiego Jaworczak dbał o uzupełnianie zbiorów. Osobiście odwiedzał targi i jarmarki w różnych miejscowościach w celu zebrania materiałów etnograficznych. W dokumentacji muzealnej odnotowano nabycie 127 przedmiotów garncarskich, w tym misek, dzbanów, dzbanków, dzbanów na mleko, modelu pieca garncarskiego, drewnianego noża i innych przedmiotów pochodzących z osad rejonów sarneńskiego, zdołbunowskiego i krzemienieckiego województwa wołyńskiego, reprezentujących różne ośrodki rzemieślnicze i typowe grupy typologiczne wytwarzanych w nich wyrobów.
Aleksandr Jaworczak był kierownikiem sekcji etnograficznej.
Zdjęcie wystawy etnograficznej z lat 30. XX wieku.
Kazimierz Przemyski
Kazimierz Przemyski (1882-1941?) był polskim paleontologiem, archeologiem, lokalnym historykiem i nauczycielem. Badacz Wołynia w okresie XII-XIII wieku.
Wykształcenie podstawowe zdobył w gimnazjum męskim, a w 1901 r. wstąpił na Wydział Przyrodniczy Uniwersytetu Warszawskiego. Po ukończeniu studiów w 1905 r. Przemyski postanowił pogłębić swoją wiedzę przyrodniczą i przez dwa lata (od 1907 do 1908 r.) studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.
We wrześniu 1929 r. Kazimierz Przemyski rozpoczął działalność naukową, dydaktyczną, krajoznawczą i muzealną na Wołyniu. Pracował jako nauczyciel geografii w Państwowym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Łucku i tymczasowo pełnił funkcję dyrektora nowo utworzonego Muzeum w Łucku.
Przemyski organizował wycieczki krajoznawczo-turystyczne dla uczniów, prowadził badania archeologiczne i paleontologiczne na Wołyniu. Naukowiec przekazał muzeum materiały paleontologiczne i archeologiczne zebrane podczas swoich badań. Kolekcja paleontologiczna Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego zawiera skamieniałości i materiały osteologiczne, które zostały pozyskane w latach 30. ubiegłego wieku. Najciekawsze z nich to czaszka taurusa i róg odkopanego żubra.
Na początku lipca 1940 roku badacz został aresztowany przez przedstawicieli NKWD i przetrzymywany w więzieniu w Łucku do wiosny 1941 roku. Ostatni list z więzienia w Charkowie rodzina otrzymała w 1941 roku. Miejsce i czas śmierci Kazimierza Przemyskiego nie są znane.
Jan Józef Fitzke
Badacz brał czynny udział w pracach Oddziału Wołyńskiego Polskiego Towarzystwa Archeologicznego, przyczynił się do wydawania periodyków historyczno-kulturalnych i krajoznawczych "Ziemia Wołyńska" poświęconych historii regionu wołyńskiego.
Pod koniec lat trzydziestych Ficke zajmował się organizacją zbiorów Muzeum Książąt Ostrogskich i pisaniem prac naukowych na temat rozwoju muzealnictwa.
Jan Józef Fitzke (1909-1940) był polskim archeologiem, lokalnym historykiem, pracownikiem Muzeum Wołyńskiego w Łucku, badaczem zabytków archeologicznych i starożytniczych Wołynia.
W młodym wieku zainteresował się archeologią i brał udział w wykopaliskach na terenie Małopolski. W sierpniu 1936 r. Jan Ficke rozpoczął pracę jako archeolog w Muzeum Wołyńskim w Łucku, a na początku 1937 r. został jego głównym kustoszem.
W latach 1936-1939 r. Ficke prowadził aktywne wykopaliska na Wołyniu: Łucku, Torczynie, wsiach Piddubci, Korszowie, Zhydychyniu, Markostawie, Berestianach i innych.
Kamienne wiercone i polerowane siekiery z okresu neolitu z wykopalisk J. Fitzke.
Garnek z okresu neolitu, wieś Ambukow, J. Fitzke.
Stefan Macko
Stefan Macko (1899-1967) był badaczem flory Wołynia, jednym z pierwszych muzealników w regionie, a w latach 1932-1939 pracował jako kierownik Działu Przyrody Muzeum w Łucku. Stefan Macko stworzył perłę kolekcji przyrodniczej muzeum - zielnik, który nosi jego imię.
W latach 1932-1939 Stefan Macko mieszkał w Łucku i pracował jako nauczyciel nauk przyrodniczych w państwowym liceum im.T. Kostiuszki. Pracę dydaktyczną łączył z działalnością naukową i społeczną. Był organizatorem Wołyńskiego Towarzystwa Naukowego i przewodniczącym jego rady naukowej. Jako delegat Państwowej Rady Ochrony Przyrody z Wołynia, Matsko stale prowadził prace środowiskowe w regionie.
W latach 1925-1938 wybitny botanik zbierał okazy zielnikowe w obwodach wołyńskim, rówieńskim i tarnopolskim, a także w Polsce - w Tatrach i Beskidach. Zielnik liczy 3385 okazów, w tym 3075 liści roślin naczyniowych, 70 mchów i 240 porostów. Kolekcja obejmuje 60 gatunków rzadkich roślin, z których 33 są wymienione w nowym wydaniu Czerwonej Księgi Ukrainy.
"Wszystkie moje naukowe materiały botaniczne, które znajdują się w Muzeum w Łucku, pozostaną tam. Myślę, że tak będzie najlepiej, a wołyńscy botanicy będą z nich korzystać w miarę możliwości" - napisał Stefan Macko w liście do Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego.
.jpg)
Jakub Hoffman
Jakub Hoffman (1896-1964) był polskim działaczem społecznym, historykiem, krajoznawcą i nauczycielem, badaczem historii i kultury Wołynia.
W 1924 r. Prezydium Polskiej Rady Ochrony Zabytków powołało go na stanowisko Komisarza Państwowej Ochrony Zabytków Przedhistorycznych w województwie wołyńskim.
W latach 1928-1935 Hoffmann był prezesem Okręgu Wołyńskiego Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz jednym z założycieli i organizatorów Wołyńskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Łucku (1935), a także redaktorem Polskiego Słownika Biograficznego (1935-1938).
W drugiej połowie lat 30. Hoffman był redaktorem i wydawcą regionalnego wydawnictwa popularnonaukowego "Rocznik Wołyński", który do 1939 r. wydał 8 tomów. W 1940 r., po ustanowieniu władzy radzieckiej na zachodniej Ukrainie, Jakub Hoffman został aresztowany i zesłany na wygnanie. Od 1951 r. mieszkał w Wielkiej Brytanii, zmarł 27 grudnia 1964 r. w Londynie.
Ciąg dalszy nastąpi...